Garaši
Etimologija
Najverovatnije da je ime Garaši nastalo od reci “gar” zbog nacina obrade zemlje tj. pretvaranja šuma u njive paljenjem, a postoji verzija i da je prvi stanovnik sela bio Nikola Garaš. Prvi pisani trag o ovom mestu seže u XV vek, tacnije u godinu 1476. a ucrtano je na vojnoj austrijskoj karti iz XVIII veka kada se na njoj nisu nalazila mnoga današnja veca mesta. Najveci priliv stanovništva je krajem XVIII i pocetkom XIX veka, tacnije za vreme Prvog srpskog ustanka.
Istorija
Ovo izuzetno lepo i živopisno šumadijsko selo ima bogatu istoriju u kojoj se nikako ne može zaobici porodica Savić koja je posle seobe iz ovog sela ponela sa sobom i prezime Garašanin. Politicka istorija porodice Garašanin pocinje Hadži Milutinom Savić-Garašanin (1762-1842), ustanikom iz oba srpska ustanka, obor-knezom jasenickim i clanom Državnog saveta za vreme kneza Miloša. Njegov sin je Ilija Garašanin (1812-1874), voda ustavobranitelja, pisac “Nacertanija”, ministar spoljnih i unutrašnjih poslova i predsednik vlade kod obe srpske dinastije. Ilijin sin Milutin (1843-1898) jedan je od osnivača Napredne stranke i njen predse-dnik, predsednik skupštine, predsednik vlade za vreme kralja Milana Obrenovica, poslanik u Parizu i akademik. Osim ove cuvene porodice garaši se mogu podiciti i jednim od najvecih srpskih realista Svetolikom Rankovićem, sinom garaškog sveštenika Pavla. Za vreme svog kratkog života Rankovic je srpskoj realnoj književnosti podario
romane “Gorski car”, “Seoska uciteljica”, “Poruceni ideali”, sada ekranizovanu ripovetku “Stari vruskavac”, zatim “Ðavolja posla”, prozno delo “Jesenje slike” kao i zbirke pesama. U skoro svim vojim delima bavio se svojim selom i njegovim ljudima. U ovom nizu licnosti treba dodati i Ljubomira Plecevića, jednog od prvih srpskih avijaticara.
Stanovništvo
Garaši imaju oko 600 stanovnika koji žive u oko 300 domacinstava. Prisutne su dnevne migracije zbog Garašana koji rade u gradu i kao i onih koji vikendom iz grada dolaze u selo, kao i velikog broja ljudi koji nisu poreklom povezani sa ovim selom ali dolaze u preko leta u svoje kuce za odmor.
Znamenitosti
Jezero
Na 10 km od Arandelovca je 1976. podignuto akumulaciono Garaško jezero za snadbevanje vodom Arandelovca i okoline. Jezero leži na površini od oko 65 ha, najvece dubine 22 m, poribljeno je i predstavlja omiljeno izletište gradana Aranđelovca zajedno sa bazenom pored samog jezera koji u svom sadržaju
ima i sporske terene i ugostiteljski objekat.
Spomenici, hramovi, atrakcije
Dalje putem ka centru
sela nalazi se spomen česma podignuta Garašanima palim u oslobodilackim ratovima (Druga armija srpske
vojske je 1918. godine pred Cersku bitku bila jedno vreme smeštena u ovom selu pod komandom vojvode Stepe Stepanovica).
Iza česme, pored škole “Ilija Grašanin” nalazi se hrast lužnjak star oko 300 godina koji je pod zaštitom države i predstavlja pravu retkost srpske flore.
Preko puta je neobična atrakcija Paun-stena a nizvodno niz reku Bukulju nalazi se vodenica iz Rankoviceve pripovetke “Ðavolja posla”.
Na kraju treba napomenuti i najlepši objekat u selu Hram Sv. Proroka Ilije osveštan 2005. godine pored koga treba da se gradi spomenik Iliji Garašaninu i Svetoliku Rankovicu.
Hvala na poseti!
